Era po wydobyciu: los bitcoina po wydobyciu ostatniej monety

Bitcoin ma sztywny limit: 21 milionów monet. Ta liczba jest zapisana w protokole i nie można jej zmienić. Wydobyto już około 19,8 miliona bitcoinów. Reszta jest uwalniana w postaci nagród za wydobycie, które zmniejszają się o połowę co cztery lata. Około 2140 roku powstanie ostatnia część bitcoina i to będzie koniec. Koniec z nową podażą. Nigdy.

To nasuwa pytanie, nad którym, jak sądzę, większość posiadaczy bitcoinów nie zastanawiała się poważnie: co utrzymuje sieć, gdy nie ma już monet do rozdania górnikom? Dziś górnicy inwestują miliardy w energię elektryczną i specjalistyczny sprzęt, ponieważ nagroda za blok czyni to opłacalnym. Nagroda w wysokości 3,125 BTC za blok przy obecnych cenach jest warta około 214 000 dolarów co dziesięć minut. Usuńmy tę zachętę, a cały model bezpieczeństwa będzie musiał opierać się wyłącznie na opłatach transakcyjnych. Czy to wystarczy, aby utrzymać tysiące operacji wydobywczych? Szczerze mówiąc: jeszcze nie wiemy. Ale to nie stanowi problemu dla 2140. Każdy halving zmniejsza nagrodę za blok i sprawia, że opłaty stanowią coraz większy procent tego, co zarabiają górnicy. Ta zmiana dzieje się właśnie teraz, w zwolnionym tempie.

Dlaczego Bitcoin ma limit 21 milionów

Satoshi Nakamoto mógł wybrać dowolną liczbę. Mogli ustalić limit na 100 milionów, bilion albo w ogóle go nie ustalać. Wybrali 21 milionów i nigdy nie wyjaśnili dlaczego.

Z wczesnych postów Satoshiego na forum możemy wywnioskować, że zależało mu na walucie o przewidywalnej, spadającej inflacji. Harmonogram halvingu Bitcoina, wbudowany w jego konstrukcję od samego początku, obniża nagrodę za blok o 50% co 210 000 bloków (około czterech lat). Gwarantuje to, że tempo, w jakim nowe bitcoiny wchodzą do obiegu, z czasem się spłaszczy. W ciągu pierwszych czterech lat powstało 10,5 miliona BTC. W ciągu kolejnych czterech – 5,25 miliona. Następnie 2,625 miliona. Każdy cykl generuje o połowę mniej nowych monet niż poprzedni.

Z obliczeń wynika, że maksymalna podaż wynosi 21 milionów, z limitem 21 milionów na stałe. Właściwie nie do końca 21 milionów. Ze względu na zaokrąglanie w sposobie, w jaki protokół obsługuje ułamki mniejsze niż jeden satoshi (najmniejsza jednostka, 0,00000001 BTC), rzeczywista liczba wyniesie nieco poniżej 21 milionów. Różnica jest niewielka, ale to jeden z tych szczegółów, które mają znaczenie, jeśli jesteś osobą, która czyta kod źródłowy Bitcoina dla przyjemności.

Dlaczego to ma znaczenie? Ponieważ każda waluta fiducjarna, jaką kiedykolwiek używali ludzie, mogłaby zostać zawyżona przez kogokolwiek, kto ją kontrolował. Rządy rutynowo dewaluują waluty fiducjarne. Między 2020 a 2022 rokiem Rezerwa Federalna USA zwiększyła podaż pieniądza M2 z około 15,4 biliona dolarów do ponad 21 bilionów dolarów. Stało się to w ciągu dwóch lat. Cały harmonogram podaży Bitcoina obejmuje 131 lat i nikt – ani twórca, ani komitet, ani kongres – nie może go zmienić bez przekonania do tego praktycznie każdego komputera, na którym działa oprogramowanie Bitcoina. To właśnie oznacza „cyfrowe złoto”. Złoto jest rzadkie, ponieważ geologia utrudnia jego znalezienie. Bitcoin jest rzadki, ponieważ matematyka uniemożliwia jego podrobienie, a reguł nie da się nagiąć przez nikogo u władzy.

Harmonogram halvingu i droga do zerowych nagród

Co 210 000 bloków, mniej więcej co cztery lata, halving bitcoina zmniejsza nagrodę za wydobycie o połowę. Do tej pory zdarzyło się to cztery razy:

Kolejny halving około 2028 roku obniży podaż do 1,5625 BTC. Do 2032 roku nagroda spadnie do 0,78125 BTC. Do 2040 roku spadnie poniżej 0,2 BTC. Każdy halving sprawia, że nowa podaż będzie stanowić mniejszy ułamek tego, co już istnieje. Roczna inflacja Bitcoina wynosi już poniżej 1%, czyli mniej niż w przypadku złota. Po 2028 roku spadnie poniżej 0,5%.

Ostateczne halvingi, gdzieś w latach 30. XXI wieku, przyniosą tak niskie nagrody, że zostaną zaokrąglone w dół do zera. Wtedy rozpocznie się era post-górnicza. Górnicy będą przetwarzać transakcje i zabezpieczać blockchain, ale nie otrzymają za to żadnych nowych bitcoinów.

Jak górnicy przetrwają bez nagród za bloki

To największe otwarte pytanie w długofalowej koncepcji Bitcoina. Obecnie wydobywanie Bitcoinów jest opłacalne, ponieważ górnicy otrzymują zarówno nagrody za bloki, jak i prowizje. Obecnie górnicy Bitcoinów czerpią dochód z dwóch źródeł: nagrody za bloki (nowo utworzone BTC) oraz opłat transakcyjnych (płaconych przez użytkowników, którzy chcą potwierdzenia swoich transakcji). Od 2026 roku opłaty transakcyjne stanowią średnio około 6-10% całkowitych dziennych przychodów górników. Nagroda za bloki nadal jest dominującym źródłem dochodu.

Kiedy nagrody za bloki spadają do zera, ten współczynnik zmienia się na 100% opłat. Czy to wystarczy?

Optymistyczny scenariusz wygląda następująco: wraz ze wzrostem liczby osób i instytucji korzystających z Bitcoina, rośnie zapotrzebowanie na transakcje. Większy popyt oznacza większą konkurencję o przestrzeń blokową. Większa konkurencja oznacza wyższe opłaty. Jeśli Bitcoin stanie się globalną warstwą rozliczeniową przetwarzającą transakcje o wysokiej wartości, opłaty za blok mogą przyćmić dzisiejsze stawki. Podczas szaleństwa Ordinals i BRC-20 pod koniec 2023 roku, istniały bloki, w których opłaty transakcyjne przekroczyły 6,25-procentową nagrodę za wydobycie Bitcoina. Jeśli tego typu działalność stanie się normą, a nie wyjątkiem, górnicy będą mogli przetrwać wyłącznie dzięki opłatom.

Pesymistyczny scenariusz: większość transakcji Bitcoin jest przenoszona do sieci warstwy 2, takich jak Lightning Network, które grupują tysiące płatności w jedną transakcję on-chain. Jest to korzystne dla użytkowników (tańsze, szybsze), ale potencjalnie dewastujące dla górników, ponieważ zmniejsza liczbę transakcji on-chain konkurujących o przestrzeń blokową i obniża opłaty. Jeśli adopcja warstwy 2 wzrośnie masowo, a popyt on-chain ulegnie stagnacji, rynek opłat może nie generować wystarczających przychodów, aby utrzymać bezpieczny hashrate.

Istnieje również rozwiązanie pośrednie. Nawet przy wzroście warstwy 2, otwieranie i zamykanie kanałów Lightning nadal wymaga transakcji w łańcuchu bloków. Główne rozliczenia, rebalansowanie kanałów i instytucjonalne wykorzystanie warstwy bazowej mogłyby zapewnić znaczące przychody z opłat. Bitcoin nie wymaga, aby każdy zakup kawy odbywał się w łańcuchu bloków. Potrzebuje jedynie wystarczająco dużej aktywności o wysokiej wartości, aby górnicy byli rentowni.

Pytanie o bezpieczeństwo: czy same opłaty mogą chronić sieć?

Bezpieczeństwo sieci Bitcoin opiera się na dowodzie pracy (Proof of Work). Górnicy weryfikują transakcje i zużywają ogromne ilości energii na wyszukiwanie bloków. To właśnie ten wydatek energetyczny sprawia, że atak na sieć jest kosztowny. Im większa moc obliczeniowa sieci, tym więcej kosztowałoby atakującego przeprowadzenie ataku 51%.

Jeśli przychody górników spadną, ponieważ nagrody za bloki znikną, a opłaty nie będą rekompensowane, niektórzy górnicy przestaną działać. Spadnie hashrate. Koszt ataku na sieć spadnie wraz z nim. Teoretycznie może to uczynić Bitcoina podatnym na ataki w erze post-górniczej.

Na ile realne jest to zagrożenie? Dostosowanie poziomu trudności w Bitcoinie utrzymuje sieć w działaniu niezależnie od liczby uczestniczących w niej górników, a obecna moc obliczeniowa Bitcoina wynosi około 800-1000 EH/s (eksahashów na sekundę). Nawet 90-procentowy spadek mocy obliczeniowej nadal oznaczałby, że sieć będzie kosztowała miliardy dolarów w ataku. Praktyczne ryzyko zależy od tego, o ile faktycznie spadnie moc obliczeniowa, a to z kolei od tego, czy opłaty zapewnią odpowiednie przychody, a to z kolei zależy od wzorców adopcji w ciągu najbliższego stulecia.

Niektórzy badacze zaproponowali alternatywne podejścia. Jednym z nich jest minimalna „emisja ogonowa”, czyli niewielka, ciągła nagroda za blok, która nigdy nie osiąga zera. Monero już to robi, generując około 0,6 XMR za blok w nieskończoność. Bitcoin potrzebowałby zmiany na poziomie konsensusu, aby wdrożyć emisję ogonową, a sztywny limit 21 milionów jest tak fundamentalny dla tożsamości Bitcoina, że większość społeczności uważa go za nietykalny. Jednak debata trwa i nabiera rozgłosu z każdym halvingiem.

Inna możliwość: wydobycie staje się tak tanie, że nawet niskie opłaty się opłacają. Wraz ze wzrostem wydajności sprzętu i spadkiem kosztów energii odnawialnej, próg rentowności dla górników spada z każdą dekadą. Już w 2026 roku firmy takie jak HIVE Digital i Marathon działają w oparciu o energię hydroelektryczną i geotermalną, gdzie koszt krańcowy energii elektrycznej jest bliski zeru. Riot Platforms w Teksasie otrzymuje od operatora sieci wynagrodzenie za wyłączanie się w godzinach szczytu, czerpiąc zyski z braku wydobycia w oczekiwaniu na powrót tańszych godzin poza szczytem. Tego rodzaju kreatywny arbitraż energetyczny prawdopodobnie stanie się bardziej powszechny.

Jeśli koszty wydobycia zbliżą się do zera dla najlepszych operatorów, nawet skromne przychody z opłat transakcyjnych mogłyby ich utrzymać. Operatorzy, którzy nie będą w stanie konkurować kosztami energii, będą musieli zamknąć działalność, co dokładnie dzieje się po każdym halvingu. Branża wydobywcza konsoliduje się i z każdym cyklem staje się coraz bardziej oszczędna.

Zagubione monety i malejąca podaż realna

Z 19,8 miliona wydobytych do tej pory BTC, znaczny procent został utracony bezpowrotnie. Badania Chainalysis szacują, że około 3,7 miliona BTC może być nieodwracalnych, zamkniętych w portfelach, w których właściciel zgubił swoje klucze prywatne, zmarł, nie przekazując ich dalej, lub po prostu zapomniał o monetach wartych grosze, które teraz są warte setki tysięcy.

W portfelu Satoshi Nakamoto znajduje się około miliona BTC, które nie zostały przeniesione od 2009 roku. Niezależnie od tego, czy Satoshi żyje, nie żyje, czy grupa się rozwiązała, te monety są praktycznie niedostępne w obiegu. Przy obecnych cenach daje to około 68 miliardów dolarów zamrożonych bitcoinów.

Oznacza to, że rzeczywista podaż w obiegu jest znacznie mniejsza niż 19,8 miliona. I kurczy się z roku na rok. Ludzie umierają, nie zdradzając nikomu swojej frazy początkowej. Dyski twarde trafiają na wysypiska śmieci. Pewien mieszkaniec Walii, James Howells, od 2013 roku próbuje przekonać lokalne władze, aby pozwoliły mu przeszukać wysypisko śmieci i znaleźć dysk twardy zawierający 8000 BTC (o dzisiejszej wartości około 548 milionów dolarów). Uparcie odmawiają.

Do 2140 roku efektywna podaż może być znacznie niższa niż teoretyczne 21 milionów. Każdego roku coraz więcej monet staje się trwale niedostępnych. To sprawia, że każdy pozostały bitcoin staje się coraz rzadszy w sposób, którego żaden model ekonomiczny nie jest w stanie odwrócić. Nie da się odzyskać klucza prywatnego.

Całkowita ilość bitcoinów w obiegu ma tu znaczenie. Era po wydobyciu nie zaczyna się od 21 milionów monet w obiegu. Zaczyna się od czegoś bliższego 16-17 milionom dostępnych monet, zakładając, że obecne tempo strat się utrzyma. To istotna różnica dla każdego, kto myśli o długoterminowym niedoborze.

Co era po wydobyciu oznacza dla ceny Bitcoina

Chcę być ostrożny, bo każdy, kto mówi, ile będzie wart bitcoin w 2140 roku, albo zgaduje, albo kłamie. Warto jednak przyjrzeć się dynamice strukturalnej.

Po wydobyciu ostatniego bitcoina, podaż bitcoina staje się stała i lekko deflacyjna, ponieważ monety z czasem tracą na wartości. Jeśli popyt rośnie, a nawet pozostaje stabilny, prosta dynamika popytu i podaży sugeruje, że cena bitcoina będzie rosła. Ograniczona podaż bitcoina w połączeniu z ciągłymi stratami monet tworzy dynamikę deflacyjną. Każdy utracony bitcoin koncentruje wartość w mniejszej liczbie pozostałych monet.

Kontrargument: do 2140 roku konkurencyjne technologie mogą sprawić, że Bitcoin stanie się przestarzały. Komputery kwantowe, nowe mechanizmy konsensusu lub regulacje mogą fundamentalnie zmienić sytuację. Bitcoin przetrwał do tej pory 17 lat, co jest imponującym wynikiem w przypadku tej technologii, ale niczym w porównaniu ze 114 latami, które upłynęły do wydobycia ostatniej monety.

Dla ludzi żyjących obecnie bardziej istotny jest okres przejściowy, który już trwa. Każdy halving zbliża górników do uzależnienia od opłat i wystawia na próbę zdolność sieci do utrzymania bezpieczeństwa przy niższych marżach. Halving z 2024 roku udowodnił, że proces wydobycia kryptowalut potrafi dostosować się do malejących nagród: hashrate początkowo spadł o 12%, ale w ciągu kilku miesięcy powrócił do normy, gdy słabsi operatorzy przestali działać, a silniejsi wchłonęli ich moce przerobowe. Halving z 2028 roku ponownie to przetestuje.

Wyobraź sobie erę po wydobyciu nie jako pojedyncze wydarzenie w 2140 roku, ale jako gradient. Już jesteśmy gdzieś na tym gradiencie. W 2009 roku nagrody za bloki stanowiły 100% przychodów górników. Dziś to około 90-94%. Do 2040 roku może to być 50-50. Do 2100 roku nagrody to błędy zaokrągleń. Pytanie nie brzmi, czy górnicy przetrwają bez nagród. Pytanie brzmi, czy przetrwają na każdym etapie spadku i czy opłaty będą rosły wystarczająco szybko, aby zrekompensować straty.

Osobiście uważam, że kolejne dwa halvingi (2028 i 2032) będą prawdziwym testem. Jeśli rynek opłat wytrzyma te halvingi, reszta pasa startowego do 2140 roku prawdopodobnie będzie w porządku. Jeśli nie, zdecentralizowana społeczność będzie zmuszona do podjęcia niewygodnych rozmów na temat zmian protokołu, których większość bitcoinowiczów wolałaby uniknąć.

Marco Lucchetti

Marco Lucchetti is a senior content strategist and blockchain analyst at Plisio. With over 7 years of experience in cryptocurrency research, DeFi protocols, and payment technologies, Marco specializes in creating clear, data-driven content for a global crypto audience. His work focuses on transaction tracing, crypto compliance, and the future of blockchain infrastructure.