Czym jest Solana (SOL)? Jak działa platforma blockchain o dużej szybkości

Solana nie działała przez 17 godzin bez przerwy 14 września 2021 roku. Boty spamowały uruchomieniem tokena, walidatory się zacięły, a cały łańcuch się zawiesił. Zespół musiał skontaktować się z walidatorami telefonicznie i ręcznie zrestartować system, jak router Wi-Fi, z tą różnicą, że router miał w sobie miliardy dolarów. Ludzie na Twitterze o kryptowalutach spisali to na straty. Martwy łańcuch. Nie można ufać czemuś, co po prostu się wyłącza.

Sześć miesięcy później SOL osiągnął cenę 250 dolarów. Dwa lata później Solana obsługiwała więcej transakcji dziennie niż Ethereum i jego platformy L2 razem wzięte. Deweloperzy, którzy odeszli po upadku FTX, wrócili i przyprowadzili nowych przyjaciół. Ponad 7600 nowych deweloperów rozpoczęło tworzenie w Solanie tylko w 2024 roku.

Regularnie korzystam z aplikacji zdecentralizowanych Solana od 2022 roku. Korzystałem ze swapów na Jupitera, stakingu przez Marinade, obserwowałem szaleństwo na punkcie memecoinów w 2024 roku, głównie na Solanie, ponieważ opłaty były na tyle niskie, że opłacało się robić transakcje po 15 dolarów. Sieć jest naprawdę szybka. Czasami też się zawiesza. Obie te rzeczy są prawdziwe, a zrozumienie dlaczego, wymaga przyjrzenia się, jak działa Proof of History i jakie kompromisy poczynił Anatolij Jakowenko, projektując tę platformę.

Czym jest Solana: wersja skrócona

Solana to blockchain warstwy 1 zaprojektowany z myślą o szybkości i niskich kosztach. Uruchomił swoją sieć główną w marcu 2020 roku. Założycielem jest Anatolij Jakowenko, były inżynier Qualcomma, który spędził lata pracując nad systemami rozproszonymi i protokołami bezprzewodowymi, zanim zajął się kryptowalutami. Jego główna myśl: blockchainy są powolne, ponieważ walidatorzy tracą czas na uzgadnianie, co i kiedy się wydarzyło. Jeśli najpierw udostępnisz im współdzielony zegar, wszystko przyspieszy.

Ten wspólny zegar to dowód historii. Za chwilę przejdziemy do mechaniki.

Liczby, które mają znaczenie dla szybkiego przeglądu: Solana przetwarza 400–4200 transakcji na sekundę w warunkach rzeczywistych (teoretyczne maksimum to 65 000 TPS). Średnia opłata transakcyjna: około 0,00025 USD. Ostateczność bloku: około 400 milisekund. Dla porównania, Ethereum przetwarza 15–30 TPS w sieci głównej, a podstawowy swap kosztuje od 0,50 do 5 USD, w zależności od obciążenia. Solana jest o rzędy wielkości tańsza i szybsza.

Token SOL to natywna kryptowaluta sieci. Płacisz opłaty w SOL, stakingujesz SOL, aby pomóc w walidacji sieci, i zdobywasz nagrody SOL za staking. Aktualna podaż tokenów w obiegu to ponad 570 milionów tokenów bez sztywnego limitu. Inflacja zaczyna się od około 5,4% rocznie i spada do długoterminowego poziomu 1,5%. Połowa każdej opłaty transakcyjnej jest spalana (trwale niszczona), a druga połowa trafia do walidatorów.

Jak działa dowód historii

Proof of History (PoH) to sztandarowa innowacja Solany i kwestia, którą większość artykułów wyjaśnia nieudolnie, dlatego postaram się to zrobić lepiej.

Dlaczego blockchainy są powolne? Ponieważ walidatorzy spędzają większość czasu na dyskusjach o tym, co i kiedy się wydarzyło. Górnicy Bitcoina nie wiedzą, co robią inni górnicy, dopóki ktoś nie ukończy bloku i go nie wyśle. Walidatorzy Ethereum przechodzą przez proces komitetowy co 12 sekund. Cała ta koordynacja jest przyczyną opóźnień.

Jakowenko spojrzał na to z perspektywy inżyniera telekomunikacji. W Qualcommie pracował nad systemami, w których czas był najważniejszy. Jego rozwiązanie: dać walidatorom wspólny zegar, zanim jeszcze zaczną uzgadniać stan. Jeśli wszyscy znają już kolejność zdarzeń, konsensus staje się krokiem potwierdzającym, a nie negocjacją.

PoH to właśnie ten zegar. Wykonuje on ciągły łańcuch skrótów SHA-256, gdzie każdy skrót przyjmuje poprzedni jako dane wejściowe. Skrót 50 000 prowadzi do skrótu 50 001, który prowadzi do 50 002. Sekwencja jest deterministyczna, ale można ją obliczać tylko krok po kroku. Nie można jej pominąć ani sfałszować. Po nadejściu transakcji lider (walidator generujący bieżący blok) wpisuje ją do tego łańcucha skrótów w określonym miejscu. Transakcja A miała miejsce przy skrótach 50 000. Transakcja B przy 50 500. Przerwa między skrótami dowodzi upływu czasu. Nie trzeba prosić nikogo o potwierdzenie.

Inne walidatory weryfikują, odtwarzając łańcuch haszujący. Jeśli obliczenia się powiodą, kolejność zostaje zaakceptowana. To redukuje narzut komunikacyjny z „rozgłaszania do wszystkich i oczekiwania na odpowiedzi” do „lokalnego sprawdzania łańcucha haszującego”.

Na PoH znajduje się Tower BFT, warstwa konsensusu Solany. To zmodyfikowana wersja Byzantine Fault Tolerance, w której walidatorzy głosują nad stanem łańcucha, używając znaczników czasu PoH jako odniesienia. Głosy są ważone według stawki SOL (Solana korzysta z delegowanego proof-of-stake, więc zwykli posiadacze delegują do profesjonalnych walidatorów). Całość została zaprojektowana tak, aby była wystarczająco szybka, aby serwer za 5000 dolarów mógł nadążyć. To, czy rzeczywiście musi to być serwer za 5000 dolarów, a nie Raspberry Pi za 200 dolarów, to... w skrócie debata o centralizacji.

Osiem innowacji w architekturze Solany

Szybkość Solany nie wynika wyłącznie z PoH. Zespół zbudował osiem odrębnych, współpracujących ze sobą komponentów. Większość artykułów wymienia je bez wyjaśnienia, dlaczego są tak ważne, więc oto wersja, która faktycznie ma sens.

Gulf Stream przekazuje transakcje do oczekiwanego kolejnego lidera przed zakończeniem bieżącego bloku. Zamiast czekać na zakończenie bloku i znalezienie kolejnego lidera, Gulf Stream wstępnie kieruje transakcje. Skraca to czas potwierdzenia i utrzymuje pulę pamięci na niskim poziomie.

Sealevel to silnik równoległego przetwarzania transakcji. Podczas gdy EVM Ethereum przetwarza transakcje sekwencyjnie (jedna po drugiej), Sealevel przetwarza transakcje, które nie dotyczą tych samych kont jednocześnie, na wielu rdzeniach. Walidator Solana z 12-rdzeniowym procesorem może przetwarzać 12 niezależnych transakcji jednocześnie.

Turbine dzieli dane blokowe na małe pakiety i dystrybuuje je w sieci jak BitTorrent. Zamiast, aby każdy walidator pobierał cały blok od lidera, każdy walidator otrzymuje fragment i rekonstruuje cały blok z fragmentów otrzymanych od sąsiadów. Dzięki temu propagacja bloku jest skalowalna wraz z liczbą walidatorów, a nie ogranicza przepustowości.

Pipeline to jednostka przetwarzania transakcji, która przypisuje różne etapy sprzętowe do poszczególnych kroków: pobierania danych, weryfikacji podpisów, bankowości i zapisu. Podobnie jak linia montażowa w fabryce, każdy etap pracuje jednocześnie nad inną partią transakcji.

Cloudbreak to baza danych kont, zaprojektowana do jednoczesnego odczytu i zapisu na dyskach SSD. Obsługuje przetwarzanie równoległe wymagane przez Sealevel, umożliwiając wielu wątkom dostęp do danych kont bez blokowania.

Archiwizatory obsługują długoterminowe przechowywanie danych. Bloki historyczne i dane transakcyjne są przenoszone z walidatorów do dedykowanych węzłów pamięci masowej. Dzięki temu koszty sprzętu potrzebnego do uruchomienia walidatora nie rosną bez ograniczeń w czasie, choć „zarządzalny” jest pojęciem względnym, biorąc pod uwagę, że walidator Solana nadal potrzebuje 256 GB pamięci RAM i 1 TB lub więcej miejsca na dysku SSD.

Wszystkie sześć komponentów działa w ramach potoku, w którym transakcje przepływają od przesłania do finalizacji w mniej niż sekundę. Cała konfiguracja jest głęboko zoptymalizowana i zupełnie inna niż jakakolwiek inna architektura blockchain. Podejście Ethereum jest z założenia prostsze (krok po kroku, wszyscy wszystko weryfikują). Podejście Solany jest szybsze, ale bardziej podatne na awarie. Więcej ruchomych części oznacza więcej rzeczy, które mogą się zepsuć, co dokładnie zdarzało się podczas każdej poważnej awarii. Pytanie, które wciąż pojawia się w rozmowach ze znanymi mi programistami, którzy tworzą na Solanie: czy złożoność jest warta szybkości? Ich odpowiedź zazwyczaj brzmi: „tak, ale ledwo, i chciałbym, żeby dokumentacja była lepsza”.

Solana kontra Ethereum: porównanie, którego każdy chce

To właśnie to porównanie jest podstawą 90% dyskusji na temat kryptowalut na Twitterze, więc porównajmy te liczby.

Solana jest szybsza i tańsza. Ethereum jest bardziej zdecentralizowane i ma większy ekosystem. To jest uczciwe podsumowanie. Każdy, kto mówi, że jeden jest zdecydowanie lepszy od drugiego, coś sprzedaje albo nie przemyślał wystarczająco dobrze kompromisów.

Liczba walidatorów Ethereum (ponad milion, wliczając solo stakerów) przyćmiewa 1400 Solany. Współczynnik Nakamoto Solany (minimalna liczba podmiotów, które mogłyby zmówić się w celu zatrzymania łańcucha) wynosi 19. W przypadku Ethereum jest on znacznie wyższy. Ma to znaczenie, ponieważ decentralizacja jest głównym celem prowadzenia blockchaina, a nie bazy danych. Jeśli 19 walidatorów może wyłączyć twój łańcuch, to jest to koncentracja władzy, o której powinieneś wiedzieć.

Z drugiej strony, Solana prześcignęła Ethereum w pozyskiwaniu nowych programistów w 2024 roku, pozyskując ponad 7600 nowych deweloperów, w porównaniu z około 6000 w Ethereum. Ekosystem ma ponad 700 protokołów i wciąż rośnie. Jupiter (wiodący agregator DEX), Raydium, Drift, Marinade (płynne staking), Jito i Kamino to główne protokoły. Eksplozja memecoinów w latach 2024-2025, niezależnie od tego, czy się ją lubi, czy nienawidzi, miała miejsce głównie na Solanie, ponieważ opłaty były na tyle niskie, że transakcje po 20 dolarów były opłacalne.

Problem awarii: największa słabość Solany

Powiem szczerze: Solana się zawiesiła. I to sporo. Osiem poważnych awarii i dziesięć częściowych od startu. Oto lista najgorszych awarii.

Wrzesień 2021, 17 godzin ciemności. Boty zalały serwer startowy IDO. Walidatorom zabrakło pamięci. Zespół musiał skoordynować ręczny restart za pośrednictwem Discorda i połączeń telefonicznych. Obraz blockchaina, który potrzebuje drzewa telefonicznego do ponownego uruchomienia, nie jest najlepszy.

Maj 2022, 7 godzin przerwy podczas mennicy NFT. Ta sama historia. Boty. Społeczność zaczęła dostrzegać pewien schemat.

Luty 2023, 18 godzin degradacji. Transakcje technicznie przetwarzane, ale na tyle wolno, że wiele z nich przekroczyło limit czasu. Najdłuższy okres częściowej dysfunkcji.

Luty 2024, 5 godzin offline. W tym momencie reakcja była szybsza, a naprawa bardziej chirurgiczna, ale nagłówek nadal wyglądał źle.

Krytyka narzuca się sama: łańcuch, który zatrzymuje przetwarzanie bloków, to po prostu baza danych z dołączonym tokenem. I nie będę udawał, że krytyka jest niesprawiedliwa. Jeśli 19 awarii walidatorów może zatrzymać sieć, to sieć ta ma problem z pojedynczym punktem awarii, niezależnie od tego, co mówią materiały marketingowe.

Co się zmieniło: Sieć QUIC zastąpiła protokół UDP w celu filtrowania spamu na poziomie protokołu. Opłaty priorytetowe (jak na rynku gazu Ethereum) umożliwiły prawdziwym użytkownikom przebijanie ofert botów w okresach przeciążenia. Firedancer, drugi klient walidatora stworzony od podstaw przez Jump Crypto, jest już dostępny w wersji produkcyjnej. Posiadanie dwóch niezależnych klientów oznacza, że błąd w jednym z nich nie powoduje awarii całej sieci – ta sama zasada, która zapewnia działanie Ethereum nawet wtedy, gdy jeden z jego klientów (Prism, Lighthouse itp.) ma problemy.

Od połowy 2024 roku nie było żadnej poważnej awarii. Ruch memecoinów z końca 2024 roku, który był prawdopodobnie najwyższym ciągłym obciążeniem w historii Solany, nie spowodował awarii. To zachęcające. Ale jeden dobry rok nie wymazuje ośmiu poważnych incydentów. Odbudowa zaufania zajmuje więcej czasu niż naprawa.

Token SOL: podaż, staking i ekonomia

SOL jest z założenia inflacyjny. Nie ma sztywnego limitu całkowitej podaży (w przeciwieństwie do 21 milionów Bitcoinów). Początkowa stopa inflacji wynosiła 8%, spadając o 15% rocznie, aż do osiągnięcia poziomu końcowego 1,5%. Na początku 2026 roku stopa inflacji wynosiła około 5,4%.

Przeciwwaga deflacyjna: 50% każdej opłaty transakcyjnej zostaje przepalone. W okresach wzmożonej aktywności sieciowej znaczna część SOL zostaje trwale wycofana z obiegu. Podczas szaleństwa memecoinów pod koniec 2024 roku, dzienne zużycie opłat wielokrotnie przekraczało dzienną emisję inflacji, przez co SOL na krótko stał się deflacyjny.

Roczna rentowność stakingu dla walidatorów SOL wynosi około 6-7%, w zależności od aktualnego wskaźnika inflacji i całkowitej kwoty stakingu. Ponad 65% krążących SOL jest zablokowanych w stakingu, co stanowi jeden z najwyższych wskaźników uczestnictwa w kryptowalutach. To korzystne dla bezpieczeństwa, ale oznacza również, że znaczna część podaży SOL jest w praktyce niepłynna.

Staking płynny rozwiązał część problemu blokady. Marinade Finance i Jito pozwalają na staking SOL i otrzymywanie tokena paragonowego (mSOL lub jitoSOL), którego można używać w DeFi. Zarabiasz na stakingu, a także możesz pożyczać, zaciągać pożyczki lub korzystać z tokena paragonowego. To ta sama koncepcja, co stETH Lido na Ethereum, ale Solana miała mniej problemów z jej wdrożeniem, ponieważ niskie opłaty sprawiają, że dodatkowe transakcje są tanie.

Marco Lucchetti

Marco Lucchetti is a senior content strategist and blockchain analyst at Plisio. With over 7 years of experience in cryptocurrency research, DeFi protocols, and payment technologies, Marco specializes in creating clear, data-driven content for a global crypto audience. His work focuses on transaction tracing, crypto compliance, and the future of blockchain infrastructure.