EIP-4844 توضیح داد: چگونه پروتو-دانکس‌شاردینگ کارمزدهای لایه دوم اتریوم را ۹۰ درصد کاهش داد

قبل از مارس ۲۰۲۴، ارسال توکن به ارزش ۱۰ دلار در آربیتروم حدود ۰.۵۰ دلار کارمزد داشت. در بیس، گاهی اوقات بیش از یک دلار بود. این کارمزدها به این دلیل وجود داشتند که هر تراکنش لایه ۲ باید داده‌های تراکنش خود را به عنوان calldata به شبکه اصلی اتریوم ارسال می‌کرد و calldata گران است. به طور دائم روی زنجیره ذخیره می‌شود و برای همان بازار gas که هر تراکنش اتریوم دیگر دارد، رقابت می‌کند.

سپس ارتقاء Dencun در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ به اجرا درآمد. EIP-4844 تراکنش‌های blob را معرفی کرد. کارمزدهای L2 به کسری از یک سنت کاهش یافت. حجم تراکنش‌های Base با انفجار ۲۲۴ درصدی مواجه شد. Rollup های خوش‌بینانه، هزینه‌های Calldata خود را ۸۱ درصد کاهش دادند. این ارتقاء فقط اعداد Gas را تغییر نداد، بلکه اقتصاد کل اکوسیستم Rollup اتریوم را تغییر داد.

این مقاله به تفصیل توضیح می‌دهد که EIP-4844 واقعاً چه کاری انجام می‌دهد، تراکنش‌های blob چگونه کار می‌کنند، چه چیزی برای کاربران L2 پس از Dencun تغییر کرد و اتریوم با ارتقاء Pectra و مسیر رسیدن به danksharding کامل، به کجا می‌رود.

EIP-4844 چیست؟

EIP-4844 که به آن proto-danksharding نیز گفته می‌شود، یک پیشنهاد بهبود اتریوم است که نوع جدیدی از تراکنش‌ها را معرفی می‌کند: تراکنش‌های حمل‌کننده‌ی حباب. ایده‌ی آن ساده است. Rollupها باید داده‌ها را به اتریوم ارسال کنند تا هر کسی بتواند تراکنش‌های خود را تأیید کند. قبل از EIP-4844، این داده‌ها به calldata منتقل می‌شدند که برای همیشه روی زنجیره باقی می‌ماند و هزینه‌ی اجرا دارد. پس از EIP-4844، Rollupها داده‌ها را به صورت حباب‌ها ارسال می‌کنند. حباب‌ها ارزان‌تر، موقت‌تر هستند و بازار کارمزد جداگانه‌ی خود را دارند.

هر blob، ۱۲۸ کیلوبایت داده را در خود جای می‌دهد. این تقریباً ۴۰۹۶ عنصر فیلد ۳۲ بایتی است. یک بلوک اتریوم می‌تواند تا ۶ blob را در خود جای دهد (هدف ۳ blob است). داده‌های موجود در blobها برای EVM قابل دسترسی نیستند. قراردادهای هوشمند نمی‌توانند محتوای blob را مستقیماً بخوانند. در عوض، آنها یک هش نسخه‌بندی شده از تعهد KZG مربوط به blob را می‌بینند، یک اثر انگشت رمزنگاری که وجود داده‌ها را بدون افشای آنها به لایه اجرا اثبات می‌کند.

حباب‌ها حدود ۱۸ روز روی زنجیره بیکن (لایه اجماع اتریوم) باقی می‌مانند. پس از آن، هرس می‌شوند. از بین می‌روند. این تفاوت اساسی با calldata است که برای همیشه روی زنجیره باقی می‌ماند. این مدل ذخیره‌سازی موقت چیزی است که حباب‌ها را بسیار ارزان‌تر می‌کند. گره‌های اتریوم نیازی به ذخیره دائمی داده‌های حباب ندارند، بنابراین شبکه می‌تواند از پس پردازش مقدار بیشتری از آن برآید.

بازار جداگانه‌ی گس بلاب مانند EIP-1559 عمل می‌کند، اما به‌طور خاص برای فضای بلاب. وقتی تقاضا برای بلاب‌ها زیاد باشد (بیش از ۳ واحد در هر بلوک)، کارمزد پایه بلاب افزایش می‌یابد. وقتی تقاضا کم باشد، کاهش می‌یابد. این بدان معناست که قیمت بلاب مستقل از گس معمولی تنظیم می‌شود، بنابراین افزایش فعالیت دیفای در شبکه اصلی به‌طور خودکار باعث افزایش کارمزد L2 نمی‌شود.

نحوه عملکرد تراکنش‌های بلاب از نظر فنی

وقتی یک توالی‌یاب رول‌آپ می‌خواهد داده‌ها را به اتریوم ارسال کند، یک تراکنش حامل حباب می‌سازد. این تراکنش شامل دو فیلد جدید است که قبل از EIP-4844 وجود نداشتند:

• `max_fee_per_blob_gas`: حداکثر هزینه‌ای که فرستنده برای هر واحد blob gas پرداخت خواهد کرد
• `blob_versioned_hashes`: ارجاعات رمزنگاری‌شده‌ای که به blobهای پیوست‌شده لینک می‌دهند

داده‌های واقعی حباب (blob) به عنوان یک "ماشین جانبی" در کنار تراکنش حرکت می‌کنند. این داده‌ها وارد بار اجرایی نمی‌شوند. گره‌های Beacon حباب‌ها را ذخیره می‌کنند، آنها را با استفاده از تعهدات چندجمله‌ای KZG اعتبارسنجی می‌کنند و قبل از هرس کردن، آنها را برای حدود ۱۸ روز در دسترس قرار می‌دهند.

تعهدات KZG ستون فقرات رمزنگاری هستند. این طرح‌های تعهد چندجمله‌ای که به نام کیت، زاوروچا و گلدبرگ نامگذاری شده‌اند، به هر کسی اجازه می‌دهند تا صحت یک قطعه داده خاص در یک blob را بدون دانلود کل ۱۲۸ کیلوبایت تأیید کند. این ویژگی همان چیزی است که نمونه‌برداری از دسترسی به داده‌ها را در آینده با danksharding کامل امکان‌پذیر می‌کند. در حال حاضر، هر اعتبارسنج blobs کامل را دانلود می‌کند. در آینده، آنها فقط باید قطعات کوچک را نمونه‌برداری کنند.

قبل از ارتقاء Dencun، اتریوم یک مراسم راه‌اندازی قابل اعتماد برای پارامترهای KZG اجرا کرد. بیش از ۱۴۰،۰۰۰ مشارکت‌کننده در آن شرکت کردند. مدل امنیتی فقط به یک شرکت‌کننده صادق نیاز دارد که محاسبات خود را کنار گذاشته باشد. اگر حتی یک نفر صادق باشد، کل سیستم کار می‌کند.

بار ذخیره‌سازی روی گره‌ها قابل مدیریت است. با هدف ۳ بلوک در هر بلوک، گره‌ها به حدود ۳۸۴ کیلوبایت فضای ذخیره‌سازی اضافی برای هر بلوک نیاز دارند. در طول دوره نگهداری کامل ۱۸ روزه، این مقدار تقریباً به ۴۸ گیگابایت می‌رسد. نه اینکه هیچ باشد، اما آنقدر هم زیاد نیست که معامله را خراب کند.

چه چیزی پس از دنکون تغییر کرد: اعداد

ارتقاء Dencun در ۱۳ مارس ۲۰۲۴ فعال شد. تأثیر آن بر اقتصاد L2 فوری و گسترده بود.

قبل از دنکون، هر بایت داده‌ی جمع‌آوری‌شده هزینه‌ی سوخت اجرا داشت. یک تراکنش معمولی آربیتروم مستلزم آن بود که ترتیب‌سنج، داده‌های فراخوانی را در شبکه‌ی اصلی اتریوم ارسال کند و همان نرخ سوخت هر کاربر اتریوم دیگر را بپردازد. در دوره‌های شلوغی، این امر هزینه‌های لایه‌ی دوم (L2) را تا چندین دلار برای هر تراکنش افزایش می‌داد و تا حدی هدف استفاده از لایه‌ی دوم (L2) را از بین می‌برد.

پس از دنکون، تراکنش‌های رول‌آپ به تراکنش‌های بلاب (blob) تغییر رویه دادند. بلاب‌ها (blobs) مسیر سوخت مخصوص به خود را دارند. نتیجه: ارسال یک انتقال توکن در بیس (Base) از دلار به کسری از یک سنت رسید. کارمزدهای آربیتروم (Arbitrum) نیز با حاشیه مشابهی کاهش یافت. کاهش کارمزدها چنان چشمگیر بود که فعالیت لایه دوم (L2) به شدت افزایش یافت. کاربرانی که در حاشیه منتظر مانده بودند، به سرعت وارد شدند.

Base برجسته بود. افزایش ۲۲۴ درصدی حجم تراکنش‌ها تنها چند هفته پس از راه‌اندازی Dencun. این Rollup که توسط Coinbase پشتیبانی می‌شد، نسبت به رقبا گران بود. با blobs، به یکی از ارزان‌ترین L2 های قابل استفاده تبدیل شد.

ارتقاء پکترا: دو برابر شدن ظرفیت بلاب

اولین افزایش ظرفیت blob با ارتقاء Pectra در ماه مه 2025 از راه رسید. EIP-7691 هدف blob را از 3 به 6 در هر بلوک دو برابر کرد و حداکثر را از 6 به 9 افزایش داد. این امر عملاً پهنای باند داده موجود برای rollup ها را دو برابر کرد.

چرا این موضوع اهمیت داشت؟ تا اواخر سال ۲۰۲۴، فضای blob شروع به پر شدن کرد. وقتی هر ۶ جایگاه blob در یک بلوک اشغال شوند، کارمزد پایه blob شروع به افزایش می‌کند، درست مانند gas معمولی در زمان ازدحام. Rollup های بیشتر که داده‌های بیشتری ارسال می‌کنند به این معنی است که کارمزدهای ارزان blob برای همیشه ارزان نخواهند ماند، مگر اینکه ظرفیت افزایش یابد.

پکترا به این موضوع پرداخت. با ۶ حباب هدف در هر بلوک، شبکه می‌تواند تقریباً دو برابر داده‌های جمع‌بندی را قبل از اینکه بازار کارمزد شروع به افزایش قیمت‌ها کند، مدیریت کند. برای کاربران لایه دوم، این به این معنی است که کارمزدها حتی با افزایش پذیرش، پایین می‌مانند.

محاسبات مربوط به الزامات گره منطقی باقی ماند. با ۶ حباب در هر بلوک، بار ذخیره‌سازی حدود ۷۶۸ کیلوبایت در هر بلوک است. در طول دوره نگهداری ۱۸ روزه، این مقدار تقریباً ۹۶ گیگابایت می‌شود. بزرگتر از قبل از Pectra، اما هنوز در دسترس سخت‌افزار مصرف‌کننده است. غیرمتمرکز نگه داشتن اتریوم با عدم قیمت‌گذاری خارج از اپراتورهای گره خانگی، محدودیتی است که طراحان پروتکل آن را جدی می‌گیرند.

از پروتو-دانکس‌شاردینگ تا دانکس‌شاردینگ کامل

EIP-4844 همیشه به عنوان یک سنگ بنای اولیه طراحی شده است. پروتو-دانکس‌شاردینگ، تراکنش‌های بلاب اتریوم و یک بازار کارمزد جداگانه را ارائه می‌دهد. دانکس‌شاردینگ کامل، که هنوز سال‌ها با آن فاصله داریم، این مفهوم را بسیار فراتر می‌برد.

سیستم فعلی مستلزم آن است که هر اعتبارسنج هر blob را به طور کامل دانلود کند. این روش با ۶ تا ۹ blob در هر بلوک کار می‌کند. با ۶۴ یا بیشتر کار نمی‌کند. danksharding کامل، نمونه‌گیری در دسترس بودن داده‌ها (DAS) را معرفی می‌کند، که در آن اعتبارسنج‌ها فقط باید قطعات تصادفی کوچکی از هر blob را دانلود کنند و از تعهدات KZG برای تأیید بقیه استفاده کنند. این امر به اتریوم اجازه می‌دهد تا ظرفیت blob را بدون نیاز به دانلود تصاعدی داده‌های بیشتر توسط گره‌ها، افزایش دهد.

نقشه راه قطعی نیست. محققان اتریوم همچنان در مورد پارامترهای دقیق بحث می‌کنند. اما مسیر مشخص است: فضای بیشتر برای بلوک‌ها، سربار کمتر برای هر گره و یک لایه دسترسی به داده‌ها که می‌تواند صدها رول‌آپ را به طور همزمان پشتیبانی کند.

معنای حباب‌ها برای کاربران و توسعه‌دهندگان

اگر از شبکه‌های لایه ۲ استفاده می‌کنید، EIP-4844 دلیل پایین بودن کارمزد شماست. نکته اصلی همین است. برای بهره‌مندی از مزایای آن، نیازی به درک تعهدات KZG یا بازارهای Blob Gas ندارید. تأثیر آن به طور خودکار اعمال می‌شود: Rollupها هزینه کمتری برای ارسال داده‌ها پرداخت می‌کنند، صرفه‌جویی‌ها را به کاربران منتقل می‌کنند و تراکنش‌های هر کس کسری از یک سنت هزینه دارد.

برای توسعه‌دهندگانی که بر روی L2ها کار می‌کنند، بلاب‌ها معادله هزینه را برای برنامه‌های سنگین داده تغییر دادند. برنامه‌های غیرمتمرکز بازی، اجتماعی و داده‌های فشرده که در L2های گران‌قیمت غیرعملی بودند، قابل اجرا شدند. افزایش فعالیت Base پس از Dencun تصادفی نبود. توسعه‌دهندگان برنامه‌هایی را منتشر کردند که فقط با هزینه‌های سطح بلاب از نظر اقتصادی منطقی بودند.

برای شبکه اصلی اتریوم، تصویر ظریف‌تر است. حباب‌ها درآمد کارمزد جداگانه‌ای ایجاد می‌کنند که به اعتبارسنج‌ها می‌رسد. اما از آنجا که کارمزدهای حباب‌ها طوری طراحی شده‌اند که ارزان باشند، در مقایسه با calldata، درآمد کمتری به ازای هر بایت ایجاد می‌کنند. برخی از تحلیلگران معتقدند که این امر مشکل «پول فراصوت» اتریوم را به صورت معکوس تشدید می‌کند: کارمزدهای پایین‌تر L2 به معنای سوزاندن کمتر ETH از طریق EIP-1559 است. اینکه آیا این یک نگرانی است یا خیر، به دیدگاه شما در مورد ارزش پیشنهادی بلندمدت اتریوم بستگی دارد.

تنها چیزی که تغییر نکرده است: اتریوم هنوز همه چیز را حل و فصل می‌کند. حباب‌ها موقتی هستند، اما تعهدات رمزنگاری به طور دائم در شبکه اصلی پابرجا می‌مانند. رول‌آپ‌ها هنوز برای امنیت به اتریوم نیاز دارند. پروتو-دانکس‌شاردینگ L2ها را ارزان‌تر کرد. آنها را مستقل نکرد.

Marco Lucchetti

Marco Lucchetti is a senior content strategist and blockchain analyst at Plisio. With over 7 years of experience in cryptocurrency research, DeFi protocols, and payment technologies, Marco specializes in creating clear, data-driven content for a global crypto audience. His work focuses on transaction tracing, crypto compliance, and the future of blockchain infrastructure.